Nhạc sĩ Thế Bảo một đời cho âm nhạc

Nhạc sĩ Thế Bảo một đời cho âm nhạc

Nguyễn Duyên

 

Nhạc sĩ Thế Bảo tên thật là Trần Thế Bảo sinh ngày 22 tháng 8 năm 1937 tại thôn Đông Yên, xã Bình Dương, huyện Bình Sơn (nay là xã Bình Sơn), tỉnh Quảng Ngãi trong một gia đình có  truyền thống văn học: cha  ông là nhà thơ Trần Tất Tố (1888-1961), anh cả là nhà thơ Tế Hanh (1921-2009). Quê nhà ông chỉ là một cù lao sông, hay nói đúng hơn là một tam giác châu ở hạ lưu sông Trà Bồng

Câu thơ nổi tiếng của nhà thơ Tế Hanh đã nói lên điều đó về quê hương mình:

" Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới

Nước bao vây cách biển nửa ngày sông…"(Quê hương) 

Sau khi tốt nghiệp phổ thông ông vào đoàn văn công Quân khu V. Cuối 1954 ông tập kết ra Bắc và đến năm 1956 học Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Tốt nghiệp vào năm 1959, ông trở thành giảng viên của Trường.

Sau năm 1975, ông vào làm công tác nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Âm nhạc thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1980 – 1991, ông làm Trưởng khoa Sáng tác, lý luận, chỉ huy Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Ông cũng đã trải qua nhiều chức vụ như: Ủy viên Ban chấp hành Hội Âm nhạc TP. Hồ Chí Minh, Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Sóng nhạc, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Âm nhạc Việt Nam. nhạc sĩ Thế Bảo không ngừng học tập. Ông tu nghiệp tại Nhạc viện Liszt Franz, Bungary rồi bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 1990 và được phong hàm Phó Giáo sư năm 1991

Nhạc sĩ Trần Thế Bảo vừa giảng dạy vừa chuyên nghiên cứu về lịch sử âm nhạc. Ông đã xuất bản nhiều cuốn sách như: Suy nghĩ về nhạc luật cổ truyền Việt Nam (giải nhất giải thưởng Hội Nhạc sĩ Việt Nam 2011); Cảm nhận Mỹ học (giải nhì Hội Nhạc sĩ Việt Nam 2013); Lịch sử âm nhạc Việt Nam (giải nhất Hội Nhạc sĩ Việt Nam 2017)...

Riêng cuốn Lịch sử âm nhạc Việt Nam, ông đã cố gắng soạn cật lực ngày đêm với tình yêu dành cho âm nhạc. Cuốn sách dày 514 trang, phản ánh đầy đủ các giai đoạn lịch sử âm nhạc nước nhà, được chia làm bốn phần, với 12 chương. Trước đây, đã có nhiều sách, tài liệu nghiên cứu về lịch sử âm nhạc Việt Nam được xuất bản, nhưng chưa có cuốn sách nào phản ánh bao trùm toàn bộ thời gian lịch sử âm nhạc Việt Nam từ thời Hùng Vương cho đến nay.

Ngoài các tác phẩm nghiên cứu, nhạc sĩ Trần Thế Bảo cũng đã viết nhiều tác phẩm dành cho khí nhạc giao hưởng, đại hợp xướng như: Concerto cho piano và dàn nhạc; Concerto cello và dàn nhạc; Giao hưởng thơ Rừng sác; Bản Giao hưởng Thăng Long; Đại hợp xướng Trở lại Trường Sơn và nhiều tác phẩm khí nhạc khác đã đoạt các giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

Ngoài ra, ông có khoảng 300 ca khúc, về tuyển tập ca khúc, ông có 2 tuyển tập “Lao xao rừng thông” và “Gửi gió đưa hương”.

 Một số ca khúc nhiều người biết như ''Dệt áo mùa xuân'', ''Hát mừng chiến thắng Nam Lào'', ''Cờ Đảng bay trên núi Bài Thơ'', ''Đi cấy'' (hợp xướng), viết về quê hương Quảng Ngãi có ''Hỡi dòng sông Trà'', ''Khúc tráng ca Hải đội Hoàng Sa''...Nhạc sĩ đã từng phổ nhạc 2 bài thơ của anh mình là nhà thơ Tế Hanh trở thành 2 ca khúc khá nổi tiếng “Vườn xưa” và “Cơn bão”. ca từ rất tình cảm dạt dào:

Mảnh vườn xưa cây mỗi ngày mỗi xanh

Bà mẹ già tóc mỗi ngày mỗi bạc

Hai ta ở hai đầu công tác

Có bao giờ cùng trở lại vườn xưa..."

(Vườn xưa)

"Cơn bão nghiêng đêm

Cây gãy cành bay lá

Ta nắm tay em

Cùng nhau qua đường cho khỏi ngã.

Cơn bão tạnh lâu rồi

Hàng cây xanh thắm lại

Nhưng em đã xa xôi

Và cơn bão lòng ta thổi mãi."

(Cơn bão)

Đặc biệt gần đây ông phổ nhạc bài thơ "Bóng núi" của nhà thơ Hồ Thi Ca  là một tác phẩm mang đậm chất trữ tình sâu lắng viết về quê hương Tây Ninh lời thơ da diết về nỗi nhớ quê nhà với những ruộng mía, hương nếp, cánh đồng lúa với âm vang xa xưa những tiếng xe ngựa:

Tôi lại trở về Tây Ninh

Rẫy mía ai cờ trổ ngọn

Núi Bà Đen tròn in bóng

Thành phố dịu dàng như tranh

Tôi lại trở về Tây Ninh

Mặt trời đỏ hồng màu lửa

Xe ngựa băng qua đồng lúa

Hương nếp vướng vào chuyến xe

.........

Câu kết rất ấn tượng rất hay:

Bóng núi nghiêng về một phía

Lòng tôi nghiêng về Tây Ninh

Năm 2017, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật với sách Suy nghĩ về nhạc luật cổ truyền, khí nhạc Concerto Piano và dàn nhạc nhỏ; khí nhạc Concerto cho Violoncelle và dàn nhạc giao hưởng và ca khúc Nửa đêm.

Có thể nói ông là người hổ trợ rất nhiều cho phong trào văn nghệ Tây Ninh, nhất là hướng dẫn chuyên môn cho các nhạc sĩ Tây Ninh từ lúc mới thành lập Chi hội năm 2009 cho đến nay. Ông thường xuyên lên giảng dạy tập huấn, hội thảo âm nhạc và làm ban giám khảo nhiều cuộc thi quan trong như giải thưởng VHNT Xuân Hồng năm 2016, giải ca khúc miền Đông lần thứ nhất năm 2023…

Hiện nay, tuy tuổi đã cao sức khỏe hạn chế nhưng ông rất quan tâm đến các sự kiện âm nhạc, gần đây tại Đại Hội Hội âm nhạc TPHCM lần thứ nhất tháng 6 năm 2026  ông vẫn đến tham dự và làm cố vấn cho Đại hội

Có một điều kỳ lạ hữu duyên như ông từng tâm sự là ông sinh ra ở vùng đất Cù Lao Xóm Mành ở miền Trung, giờ cuối đời về sống ở 64/22 đường Cù Lao - Phủ Nhuận, ông xem đó như là một vòng đời sinh tử của con người nên ông có viết giao hướng 6 chương Vòng đời ( The cycle of live) để ghi nhận sự kiện nầy

Ở tuổi đại thọ nhưng ông vẫn còn miệt mài với âm nhạc sáng tác và nghiên cứu say mê. Gần đây là xuất bản hai công trình rất giá trị: tuyển tập nghiên cứu Thơ phổ nhạc, nhạc phổ thơ và tuyển tập concerto và Giao hưởng ( Selected Concertor & Symphonies). Thật đáng quý, đáng trân trọng cho một nhạc sĩ cả đời vì âm nhạc. Một tấm gương sáng cho hậu thế noi theo

Nguyễn Duyên